VERDI'S OPERA, HET PODIUM VAN VENETIË
La Traviata: Verdi's opera en de roemruchte première in Venetië
Een van 's werelds meest opgevoerde opera's begon in 1853 als een flop in het Venetiaanse La Fenice — het ware verhaal van Verdi's La Traviata, van Parijs toneelstuk tot Venetiaanse comeback.
Ontdek operavonden op GetYourGuide ↗Een tragedie geschreven in enkele weken
Giuseppe Verdi componeerde La Traviata begin 1853, en werkte daarbij snel, zelfs naar zijn eigen productieve maatstaven, terwijl hij het toneelstuk La Dame aux Camélias van Alexandre Dumas fils bewerkte — dat zelf weer was ontleend aan Dumas' eigen roman over een Parijse courtisane. Verdi had het jaar daarvoor een Parijse productie van het stuk gezien en voelde zich aangetrokken tot het openhartige, eigentijdse onderwerp: een gevallen vrouw, een liefdesaffaire die de familie van haar minnaar niet accepteert, en een dood door tering. Het verhaal van een courtisane als serieuze opera was in die tijd ongebruikelijk, en naar verluidt wilde Verdi het in moderne kleding opvoeren — een verzoek dat Venetië's La Fenice afwees ten gunste van een veiliger historische setting.
Première-avond in La Fenice, 6 maart 1853
De première verliep niet goed. Hedendaagse verslagen wijzen op een mismatched cast — de sopraan die Violetta zong, een personage dat aan tuberculose zou sterven, werd als te fors beschouwd om geloofwaardig te zijn — en op een publiek dat onrustig werd van een heldin die onmiskenbaar een courtisane was, geen verklede gravin. Verdi noemde de avond naar verluidt een fiasco in een brief aan een vriend. Het is een van de best gedocumenteerde flops uit de operageschiedenis: een werk dat nu vaker wordt opgevoerd dan bijna elk ander in het repertoire, opende met een ware mislukking, in dezelfde stad waar het anderhalve eeuw later nog steeds wordt opgevoerd, nu in een privépaleis aan het Canal Grande in plaats van een openbaar operahuis.
Het verhaal, in grote lijnen
Zonder de wendingen te verklappen: La Traviata volgt Violetta, een Parijse courtisane, en haar liefdesaffaire met een jonge man genaamd Alfredo — een relatie die gecompliceerd wordt door de afkeuring van zijn familie en door Violetta's afnemende gezondheid. Het is een intiem verhaal naar operamaatstaven: geen veldslagen, geen goden, geen dynastieke politiek, slechts een handvol personages en een plot dat zich grotendeels afspeelt in salons en privé-appartementen. Die huiselijke schaal is mede de reden dat de opera steeds weer nieuwe ensceneringen krijgt, van grote operahuizen met volledig koor en orkest tot veel kleinere bezettingen — het emotionele gewicht ligt in een paar hechte relaties, niet in spektakel.
Van mislukking tot vast onderdeel van het repertoire
Verdi en zijn medewerkers reviseerden de opera — naar verluidt met aanpassingen aan de casting en delen van de enscenering — voor een tweede productie in Venetië in 1854, in het Teatro San Benedetto, die wél succes had waar de première in La Fenice dat niet had gehad. Vanaf dat moment groeide La Traviata uit tot een van de meest opgevoerde opera's ter wereld, een status die ze nog altijd bekleedt. De revisiegeschiedenis is relevant voor de context: de versie die het publiek vandaag de dag kent en koestert was geen directe hit, maar een comeback — en die comeback vond plaats in dezelfde stad die haar oorspronkelijk had afgewezen.
Waarom deze opera zich leent voor een enscenering op kamerschaal
La Traviata heeft voor operabegrippen een kleine cast en veel van het drama speelt zich af in besloten ruimtes — een salon, een slaapkamer, een studeerkamer — in plaats van op openbare pleinen of slagvelden. Daardoor leent de opera zich uitstekend voor opvoeringen in echte, intieme vertrekken in plaats van een speciaal gebouwd theater: de opera was in zekere zin al op salonformaat geschreven, zelfs wanneer hij wordt uitgevoerd met een volledig orkest en koor voor de feestscènes. Welke specifieke opera er op een bepaalde avond ook op het programma staat in een palazzo aan het Canal Grande, het is goed om te weten dat de geschiedenis van Traviata — Verdi's revisies, de intieme schaal van het verhaal — mede verklaart waarom dit repertoire zo goed tot zijn recht komt in besloten ruimtes.